Phóng sinh đúng cách: chọn loài, chọn nơi thả để việc thiện không thành sát sinh
Trả lời ngắn: Phóng sinh đúng là thả con vật về đúng môi trường sống của nó, ở nơi nó có thể sống được, và không tạo ra vòng mua bán bẫy bắt. Tránh thả loài ngoại lai như rùa tai đỏ, ốc bươu vàng, cá dọn bể; tránh thả cá xuống sông hồ ô nhiễm hay giữa trời nắng gắt. Nhiều người chọn cách góp vào quỹ cứu hộ động vật hoặc bảo vệ rừng, ít rủi ro hơn mà ý nghĩa vẫn trọn.
Phóng sinh trong quan niệm nhà Phật
Phóng sinh xuất phát từ lòng từ bi: cứu một sinh mạng đang sắp bị giết, trả nó về với tự do. Trong năm hạn, nhiều người làm việc này như một cách tích phúc, với mong muốn "cứu mạng chúng sinh thì mạng mình được che chở". Ý niệm đó đẹp, và chính vì đẹp nên càng cần làm cho đúng.
Cốt lõi của phóng sinh là để con vật được sống. Nếu con vật chết ngay sau khi thả, hoặc làm chết những loài khác, thì việc làm ấy đã đi ngược lại với ý định ban đầu.
Vòng luẩn quẩn mua để thả
Ở nhiều cổng chùa ngày rằm tháng Giêng, người ta bán chim nhốt trong lồng, cá trong chậu để khách mua về thả. Phần lớn số chim cá ấy được bẫy bắt chính vì có người mua để thả. Có nơi chim vừa thả đã bị lưới chờ sẵn bắt lại, bán tiếp vòng sau.
Như vậy, càng nhiều người mua để phóng sinh thì càng nhiều con vật bị bắt, bị nhốt chật, chết dọc đường. Nhận ra vòng luẩn quẩn này là bước đầu tiên để phóng sinh cho đúng: không mua chim cá được bày bán chuyên để thả.
Những loài không được thả
Có những loài ngoại lai xâm hại, khi thả ra tự nhiên sẽ sinh sôi rất nhanh và tiêu diệt loài bản địa. Quen thuộc nhất là rùa tai đỏ, ốc bươu vàng, cá dọn bể (cá lau kiếng), cá rô phi thả vào hồ có loài quý. Rùa tai đỏ trông dễ thương, được bán nhiều ở cổng chùa, nhưng là loài gây hại cho ao hồ.
Ngoài ra, không thả động vật hoang dã quý hiếm mua từ nguồn không rõ ràng; việc mua bán chúng có thể vi phạm pháp luật. Nếu gặp động vật hoang dã cần cứu, hãy liên hệ kiểm lâm hoặc trung tâm cứu hộ để họ xử lý đúng quy trình.
Cá chép, cá trê, lươn: thả thế nào cho sống
Cá chép là loài hay được thả nhất, đặc biệt ngày ông Công ông Táo. Cá chép là loài nước ngọt quen thuộc, nhưng chỉ sống được ở nước sạch, đủ oxy. Thả cá xuống kênh mương đầy rác, hồ cạn giữa trưa nắng, hoặc thả cả túi nilon xuống nước thì cá chết hàng loạt và rác vương vãi.
Lươn, ếch, cá trê cũng cần đúng môi trường: lươn và cá trê ưa vùng nước nông có bùn, ếch cần bờ có cây cỏ. Khi không chắc chỗ thả có hợp không, tốt nhất hỏi người địa phương hay cán bộ thủy sản, hoặc chọn hình thức phóng sinh khác.
Chọn nơi thả
Nơi thả lý tưởng là ao hồ, sông suối nước sạch, có dòng chảy hoặc thực vật thủy sinh, không có lưới đánh bắt dày đặc ngay gần đó. Tránh hồ trong khu đô thị đã ô nhiễm, tránh cống thoát nước, tránh khu vực đang có biển cấm thả hay cấm đánh bắt.
Một số địa phương và khu bảo tồn có quy định riêng về việc thả sinh vật; nếu thả ở khu vực có quản lý, nên hỏi ban quản lý trước. Thả có kế hoạch, ít mà sống, tốt hơn thả nhiều mà chết.
Chọn lúc và cách thả
Nên thả vào sáng sớm hoặc chiều mát, khi nhiệt độ nước dễ chịu. Trước khi thả, để chậu cá ngâm cạnh mép nước một lúc cho nhiệt độ hai bên gần nhau, rồi nghiêng chậu cho cá tự bơi ra. Không ném cá từ trên cao, không đổ cả túi nilon xuống nước.
Mang theo túi đựng rác để gom lại túi, chậu, dây buộc sau khi thả. Bờ sông, bờ hồ sau ngày rằm tháng Giêng thường đầy túi nilon, chính là thứ làm hại sinh vật mình vừa định cứu.
Giữ an toàn cho người thả
Mép nước trơn, đông người chen nhau dễ gây trượt ngã, nhất là với người già và trẻ em. Không leo ra mép kè, không đứng trên đá rêu, giữ trẻ nhỏ trong tầm tay. Ở sông có dòng chảy mạnh, chỉ thả ở chỗ bờ thoải, có lan can hoặc bậc an toàn.
Nếu thả từ thuyền hay cầu, giữ khoảng cách an toàn với lan can và không chồm người ra ngoài. Việc thiện không nên đổi bằng một tai nạn.
Phóng sinh không cần mua con vật
Có nhiều cách phóng sinh không cần mua chim cá. Gặp chim non rơi khỏi tổ, đưa nó vào chỗ an toàn; gặp con vật mắc kẹt, giúp nó thoát ra; gặp người bán động vật hoang dã, báo cho cơ quan chức năng. Đó đều là cứu sinh mạng theo đúng nghĩa.
Góp tiền cho các trung tâm cứu hộ động vật, quỹ bảo vệ rừng, chương trình trồng cây ngập mặn cũng là phóng sinh theo nghĩa rộng: giữ cho môi trường sống của hàng nghìn loài còn nguyên vẹn.
Ăn ít thịt hơn cũng là phóng sinh
Nhiều nhà chùa khuyên Phật tử trong năm hạn ăn chay vài ngày mỗi tháng, ví dụ ngày rằm và mùng một. Bớt sát sinh trong bữa ăn hằng ngày cũng là một cách phóng sinh đều đặn, không cần ra bờ sông.
Ăn chay cần đủ chất: đạm từ đậu, đỗ, vừng, nấm; rau xanh và trái cây đa dạng. Người có bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ nên hỏi bác sĩ trước khi đổi chế độ ăn.
Phóng sinh tập thể và những điều nên hỏi
Một số nhóm tổ chức phóng sinh tập thể với số lượng rất lớn. Trước khi tham gia, nên hỏi: con vật lấy từ đâu, thả ở đâu, có ai kiểm tra loài không, sau khi thả có dọn rác không. Nhóm làm nghiêm túc sẽ trả lời được rõ ràng.
Nếu nhóm chỉ nói chung chung "càng thả nhiều càng phúc", không nói được nguồn gốc con vật, thì nên cân nhắc. Phóng sinh hàng tấn cá một lúc xuống một khúc sông có thể làm chết cả đàn vì thiếu oxy.
Dạy trẻ con về phóng sinh
Phóng sinh là dịp tốt để dạy trẻ lòng thương với muôn loài. Hãy giải thích cho con vì sao không thả rùa tai đỏ, vì sao phải nhặt rác sau khi thả, vì sao không mua chim trong lồng. Trẻ hiểu lý do sẽ nhớ lâu hơn là chỉ làm theo.
Cho trẻ tự tay thả một con cá nhỏ, quan sát nó bơi đi, rồi cùng nhặt rác quanh bờ. Một buổi như vậy dạy con nhiều hơn mọi bài giảng.
Phóng sinh và lễ dâng sao đi cùng nhau thế nào
Nhiều gia đình kết hợp phóng sinh với lễ dâng sao đầu năm: sau khi làm lễ ở chùa thì ra hồ thả cá. Có thể giữ nếp đó, nhưng đặt phóng sinh đúng chỗ của nó là một việc thiện, không phải phần bắt buộc của lễ.
Nếu năm nào không tiện thả, có thể góp vào một quỹ cứu hộ động vật thay thế, vẫn trọn ý mà không áp lực phải mua bằng được một con cá.
Biểu tượng cá chép thay cho cá thật
Trong tín ngưỡng Việt, cá chép là biểu tượng của sự vươn lên và may mắn. Có gia đình chọn đặt một tượng cá chép trong nhà như lời nhắc về tinh thần ấy, thay vì năm nào cũng mua cá về thả. Nếu muốn có một vật như vậy, có thể xem các mẫu tượng cá chép tại Thế Giới Phong Thủy, chọn chất liệu bền và đặt nơi thoáng sáng trong phòng khách.