Bố thí đúng lúc, đúng người: giữ lòng tốt khỏi bị lợi dụng trong năm hạn
Trả lời ngắn: Bố thí đúng là giúp người thật sự cần, vào lúc họ cần, bằng thứ họ cần. Lòng tốt không cần phải ngây thơ: ăn xin chuyên nghiệp lợi dụng trẻ em, người giả danh tu sĩ đi xin tiền, lời kêu gọi giả trên mạng đều có thật. Hãy ưu tiên giúp bằng đồ ăn, nhu yếu phẩm, góp qua kênh có kiểm chứng, và đừng để nỗi lo năm hạn khiến mình mất cảnh giác.
Bố thí trong quan niệm nhà Phật
Bố thí là cho đi với lòng thương, không mong đền đáp. Nhà Phật nói tới ba loại: bố thí tài vật, bố thí kiến thức, và bố thí sự không sợ hãi, tức là đem lại cảm giác an toàn cho người khác. Cả ba đều có giá trị như nhau.
Bố thí đúng cách còn cần trí tuệ: biết cho ai, cho gì, cho lúc nào để món quà thật sự giúp được người nhận, không vô tình nuôi dưỡng điều xấu.
Năm hạn và những người nhắm tới lòng tốt
Người đang lo vì năm hạn thường dễ mềm lòng, sẵn sàng cho tiền với hy vọng "giải bớt hạn". Kẻ xấu biết điều đó. Họ chọn đúng mùa lễ chùa đầu năm, ngày rằm, cổng bệnh viện để xin tiền, bán vé số kèm lời chúc may mắn, hoặc giả làm sư đi khất thực.
Nhận ra điều này không phải để nghi ngờ tất cả, mà để lòng tốt của mình đi đúng chỗ.
Ăn xin chuyên nghiệp và trẻ em bị lợi dụng
Có những đường dây dùng trẻ em, người khuyết tật để xin tiền, tiền thu được không về tay người đi xin. Cho tiền trong những trường hợp này có khi lại nuôi dưỡng đường dây, khiến trẻ phải tiếp tục ra đường thay vì đi học.
Nếu thấy trẻ em bị đưa đi xin trong thời gian dài, đêm khuya, có dấu hiệu bị bóc lột, có thể báo tổng đài bảo vệ trẻ em hoặc công an phường. Đó là việc thiện có ý nghĩa hơn một tờ tiền.
Người giả danh tu sĩ
Giới tu sĩ Phật giáo ở Việt Nam có nếp sinh hoạt riêng; nhiều người mặc áo nâu đi xin tiền ngoài chợ, đến từng nhà gõ cửa đòi cúng dường để "giải hạn" thực chất không phải tu sĩ. Có trường hợp còn dọa nhà có hạn lớn, phải đóng tiền làm lễ.
Muốn cúng dường, hãy đến chùa, gặp trực tiếp nhà chùa. Không đưa tiền cho người lạ tự xưng thầy đến tận nhà, nhất là khi họ dọa dẫm hay thúc giục.
Gây quỹ giả trên mạng
Mạng xã hội đầy những lời kêu gọi có ảnh bệnh nhân, ảnh trẻ em đói khổ được lấy từ nơi khác. Dấu hiệu nghi ngờ: tài khoản cá nhân lạ, câu chuyện không có tên bệnh viện hay địa chỉ cụ thể, thúc giục chuyển tiền gấp, không có báo cáo các lần trước.
Trước khi chuyển, gọi điện xác minh với bệnh viện hay chính quyền địa phương, tìm lại ảnh trên mạng. Nếu không xác minh được, chuyển khoản qua một quỹ có tên tuổi thay vì tài khoản lạ.
Cho đồ thay vì cho tiền
Với người đói ngoài đường, mua cho họ một hộp cơm, chai nước, gói bánh có ích trực tiếp và khó bị lạm dụng. Nhiều nhóm thiện nguyện phát cơm, phát áo ấm vào ban đêm cho người vô gia cư; góp vào những nhóm này cũng là bố thí đúng người.
Với người bán hàng rong lớn tuổi, mua giúp món hàng của họ là một cách giúp giữ thể diện, họ được làm việc chứ không phải xin.
Đúng lúc là lúc nào
Bố thí đúng lúc là giúp khi người ta cần nhất: đúng lúc thiên tai, lúc nhập viện, lúc mất việc, lúc trước kỳ nhập học của con. Một khoản nhỏ đúng lúc có giá trị hơn khoản lớn khi đã qua cơn khó.
Vì vậy, thay vì dồn tiền làm phúc vào ngày rằm tháng Giêng, nên để một khoản dự phòng cho việc thiện trong năm, khi có người quen gặp nạn thì có ngay để giúp.
Đúng người là ai
Đúng người là người thật sự khó khăn và có thể dùng món quà để vượt khó. Người thân, họ hàng, hàng xóm, đồng nghiệp gặp chuyện là những người mình biết rõ hoàn cảnh nhất, giúp họ ít rủi ro bị lừa nhất.
Với người lạ, ưu tiên giúp qua kênh có người kiểm chứng: hội chữ thập đỏ, nhà chùa, nhà thờ, tổ dân phố. Họ biết ai thực sự cần.
Bố thí không thay được trách nhiệm
Có người làm từ thiện rất hào phóng nhưng lại nợ lương thợ, chậm trả tiền hàng, bỏ bê cha mẹ. Theo quan niệm đạo đức của người Việt, lo tròn trách nhiệm với người gần mình là phúc trước tiên; bố thí cho người xa không bù lại được điều đó.
Năm hạn là dịp xem lại: mình có đang nợ ai điều gì không, có ai trong nhà cần mình quan tâm hơn không.
Từ chối khéo khi không chắc
Khi bị xin tiền mà không chắc chắn, có thể từ chối nhẹ nhàng: "Con xin phép gửi qua chùa", "Em mua cho anh hộp cơm nhé". Từ chối không làm mình kém tử tế; từ chối khi nghi ngờ là giữ cho lòng tốt khỏi bị dùng sai.
Đừng tranh cãi hay xúc phạm người xin. Một lời từ chối lịch sự là đủ.
Đừng để nỗi lo năm hạn dẫn dắt
Những câu như "đóng tiền này thì hết hạn", "không cúng dường là gặp nạn" là chiêu đánh vào nỗi sợ. Việc thiện thật sự không bao giờ đi kèm lời đe dọa. Khi nghe lời hù như vậy, hãy dừng lại, về nhà bàn với người thân trước khi quyết.
Chuyên mục Tỉnh táo trước dịch vụ giải hạn trên site có thêm cách nhận diện các chiêu này ở các dịch vụ lễ cúng trọn gói.
Bố thí kiến thức và sự an tâm
Không có tiền dư, vẫn có thể bố thí bằng kiến thức: hướng dẫn người già cách nhận diện cuộc gọi lừa đảo, chỉ cho người lao động cách đăng ký bảo hiểm y tế, giúp sinh viên nghèo tìm học bổng.
Bố thí sự an tâm là ở bên người đang sợ hãi, lo lắng, nghe họ nói, giúp họ bình tĩnh lại. Với người đang hoảng vì nghe mình gặp hạn nặng, một người ngồi nghe và giải thích nhẹ nhàng có khi quý hơn mọi lễ vật.
Ghi lại để không bị lợi dụng lặp lại
Ghi lại những lần mình giúp: giúp ai, qua kênh nào, có kết quả không. Nếu một kênh nhiều lần không rõ ràng thì thôi góp. Nếu một nhóm minh bạch, đều đặn báo cáo thì tiếp tục đồng hành lâu dài.
Những ghi chép này cũng giúp cả nhà cùng nhìn lại, cùng quyết định việc thiện năm sau.
Giúp người lao động nghèo theo cách bền
Với người lao động nghèo, cho một lần không bằng giúp họ có thêm việc làm hay thêm thu nhập ổn định. Thuê họ làm những việc mình đang cần như dọn nhà, chuyển đồ, sửa vườn và trả công sòng phẳng; giới thiệu họ cho người quen cần thợ; giúp họ làm hồ sơ xin học nghề miễn phí ở địa phương.
Cách giúp này giữ được lòng tự trọng của người nhận, vì họ được làm việc bằng sức mình. Người xưa gọi là "cho cần câu thay vì cho con cá", và đó cũng là một cách bố thí đúng người.
Một vật nhắc giữ tâm sáng suốt
Lòng tốt cần đi kèm trí tuệ. Có người đặt trên bàn một món vật phẩm nhỏ như lời nhắc giữ tâm hiền mà đầu óc tỉnh táo. Nếu muốn chọn một món như vậy cho góc làm việc, có thể xem các mẫu vật phẩm may mắn tại Thế Giới Phong Thủy, chọn món mình thấy đẹp và có ý nghĩa với riêng mình.