Làm từ thiện trong năm hạn: chọn nơi tin cậy, kiểm minh bạch và giúp đúng thứ người nhận cần
Trả lời ngắn: Làm từ thiện trong năm hạn có ý nghĩa nhất khi tiền và quà đến đúng người cần. Hãy chọn tổ chức hay nhóm có tên tuổi rõ ràng, có tài khoản đứng tên tổ chức và có báo cáo thu chi công khai; hỏi người nhận cần gì trước khi mua; cảnh giác với lời kêu gọi trên mạng chỉ có ảnh xúc động mà không có thông tin kiểm được.
Vì sao từ thiện cần minh bạch
Lòng tốt chỉ trọn khi đến được tay người cần. Đã có không ít vụ quyên góp mà tiền không tới nơi, hoặc chỉ tới một phần, khiến người góp mất niềm tin và người cần giúp thì vẫn khó khăn. Chọn nơi minh bạch là cách giữ cho việc thiện của mình có kết quả thật.
Minh bạch không chỉ là chuyện tiền. Một nhóm làm từ thiện tử tế sẽ nói rõ họ giúp ai, vì sao chọn người đó, giúp bằng gì và kết quả ra sao. Những thông tin ấy giúp người góp biết mình đang góp vào điều gì.
Các dạng nơi nhận quyên góp
Có nhiều dạng: quỹ từ thiện được thành lập theo quy định, các hội như hội chữ thập đỏ, hội khuyến học ở địa phương; nhà chùa, nhà thờ có chương trình bác ái; nhóm thiện nguyện tự phát; và cá nhân kêu gọi trên mạng xã hội.
Mỗi dạng có ưu và nhược riêng. Quỹ và hội có quy trình chặt chẽ hơn nhưng đôi khi chậm; nhóm tự phát nhanh, sát người nhận nhưng mức minh bạch tùy từng nhóm. Cá nhân kêu gọi trên mạng là dạng cần kiểm kỹ nhất.
Năm câu hỏi trước khi chuyển tiền
Ai đứng ra kêu gọi và có thông tin liên hệ rõ ràng không? Tài khoản nhận tiền đứng tên tổ chức hay tên cá nhân? Có báo cáo thu chi các đợt trước không, có sao kê không? Người nhận được giúp là ai, có xác nhận của địa phương hay bệnh viện không? Sau đợt này có báo cáo lại không?
Nhóm làm nghiêm túc sẽ không khó chịu khi được hỏi những câu này. Ngược lại, nếu bị gạt đi bằng câu "làm phúc mà còn tính toán", thì đó là dấu hiệu nên dừng lại.
Đọc báo cáo thu chi thế nào
Một báo cáo đủ thường có tổng tiền nhận, danh sách khoản chi kèm hóa đơn hoặc biên nhận, hình ảnh trao quà và số dư chuyển đợt sau. Không cần đọc từng dòng, nhưng nên xem tổng nhận có khớp tổng chi cộng số dư không, và khoản chi có hợp lý với mục đích kêu gọi không.
Nếu tiền kêu gọi cho một ca mổ mà báo cáo chủ yếu là chi phí đi lại, ăn uống của nhóm, thì cần hỏi lại. Các khoản hành chính là có thật, nhưng không nên chiếm phần lớn.
Dấu hiệu kêu gọi giả mạo
Kẻ gian hay dùng ảnh bệnh nhân lấy từ mạng, dựng câu chuyện rất xúc động, thúc giục "cần gấp trong đêm nay", và cho số tài khoản cá nhân không khớp tên người bệnh. Có trường hợp mạo danh cả trang của nhóm thiện nguyện nổi tiếng, đổi một chữ trong tên.
Cách kiểm đơn giản: tìm lại hình ảnh trên mạng xem có xuất hiện ở chỗ khác không, gọi điện cho bệnh viện hay chính quyền địa phương được nêu tên, vào trang chính thức của nhóm để đối chiếu số tài khoản. Mất năm phút kiểm tra tốt hơn mất tiền vào tay kẻ lừa đảo.
Tiền mặt hay hiện vật
Tiền mặt linh hoạt, người nhận dùng vào đúng thứ họ thiếu. Hiện vật dễ kiểm hơn nhưng hay bị thừa thiếu lệch: vùng lũ nhận quá nhiều mì gói mà thiếu nước sạch, trường học nhận nhiều sách cũ không dùng được mà thiếu áo ấm.
Cách tốt là hỏi bên tổ chức đang cần gì nhất. Nếu góp hiện vật, chọn đồ còn tốt, sạch, phân loại sẵn, có ghi chú cỡ áo, hạn dùng. Đồ cũ rách, thuốc hết hạn không phải món quà mà là gánh nặng cho người nhận phải xử lý.
Giúp đúng thứ người nhận cần
Một gia đình có người bệnh dài ngày có thể cần tiền viện phí hơn là quà biếu; một cụ già sống một mình có thể cần người sửa mái nhà dột hơn là một bao gạo. Hỏi người nhận, hỏi người trong xóm hay cán bộ địa phương trước khi giúp sẽ giúp món quà có ích thật.
Giúp người cũng cần giữ thể diện cho họ. Trao quà nhẹ nhàng, không bắt người nhận chụp ảnh cầm phong bì, không công khai hoàn cảnh khi chưa được đồng ý.
Từ thiện gần nhà
Ngay quanh nơi mình sống luôn có người cần giúp: người lao động nghèo, sinh viên trọ, người già neo đơn, trẻ em trong khu trọ. Giúp gần nhà dễ biết rõ hoàn cảnh, ít trung gian, và có thể giúp lâu dài.
Các nhà chùa, nhà thờ, hội phụ nữ phường xã thường nắm danh sách hộ khó khăn. Góp qua những kênh này vừa đúng người vừa tạo sự gắn bó trong cộng đồng nơi mình ở.
Từ thiện đều đặn thay vì một lần lớn
Thay vì dồn một khoản lớn đầu năm, nhiều người chọn góp một khoản nhỏ cố định mỗi tháng cho một quỹ hay một trường hợp cụ thể như học bổng cho một em học sinh. Cách này giúp người nhận có nguồn hỗ trợ ổn định, và người góp không bị áp lực tài chính.
Góp đều cũng giúp mình theo dõi được kết quả: em học sinh học hết năm, bệnh nhân hoàn tất đợt điều trị. Thấy việc mình làm có kết quả là niềm vui bền hơn nhiều so với cảm giác "đã làm cho yên tâm".
Từ thiện trong khả năng
Cho đi từ phần dư, không phải từ tiền ăn, tiền học của con, tiền trả nợ. Một nguyên tắc nhiều gia đình dùng là trích một tỷ lệ nhỏ cố định trong thu nhập cho việc thiện, tùy hoàn cảnh. Có tháng khó khăn thì giảm, không cần áy náy.
Đừng vay mượn để làm từ thiện cho "đủ phúc" trong năm hạn. Gánh nợ đè lên gia đình mới là cái hạn thật.
Lưu giấy tờ khi góp
Khi góp qua tổ chức, nên giữ biên nhận hoặc ảnh chụp giao dịch có nội dung ghi rõ. Nếu doanh nghiệp góp, chứng từ còn cần cho việc hạch toán; quy định về chi phí tài trợ thay đổi theo thời gian nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế.
Giữ chứng từ không phải để khoe, mà để khi cần đối chiếu báo cáo, mình có căn cứ hỏi lại. Đó cũng là cách góp phần làm cho hoạt động từ thiện minh bạch hơn.
Rủ người thân cùng làm
Năm hạn của một người có thể thành dịp cả nhà cùng làm việc thiện: chia nhau mỗi người góp một phần, cùng đi trao quà, cùng chọn người được giúp. Làm cùng nhau khiến việc thiện thành nếp nhà, và người đang lo vì hạn cũng thấy mình có chỗ dựa.
Với trẻ con, cho con tự chọn một món đồ chơi còn tốt để tặng bạn khó khăn là bài học chia sẻ đầu đời rất đáng giá.
Khi phát hiện bị lừa
Nếu đã chuyển tiền rồi mới phát hiện bị lừa, hãy giữ lại toàn bộ tin nhắn, ảnh chụp giao dịch, đường dẫn bài đăng, báo ngay cho ngân hàng và cơ quan công an nơi gần nhất. Cảnh báo cho người quen để họ không mắc theo.
Đừng tự trách mình quá nặng. Lòng tốt bị lợi dụng không làm mình kém đi; điều quan trọng là rút kinh nghiệm kiểm kỹ hơn những lần sau.
Một lời nhắc nhỏ trên bàn làm việc
Nhiều người giữ một hình ảnh Quan Âm trên bàn làm việc như lời nhắc giữ lòng từ bi mỗi ngày, kể cả khi bận rộn. Nếu muốn có một vật như vậy, có thể xem các mẫu tượng Quan Âm tại Thế Giới Phong Thủy, chọn cỡ nhỏ gọn, đặt nơi sạch sẽ, ngang tầm mắt hoặc cao hơn.