Ăn chay, tụng kinh, sám hối trong năm hạn: các hình thức tu phúc và cách chọn cho hợp mình
Trả lời ngắn: Ăn chay, tụng kinh, sám hối là cách người theo đạo Phật tu sửa thân, khẩu, ý trong năm hạn. Cốt lõi không nằm ở số ngày ăn chay hay số biến kinh, mà ở chỗ bớt sát sinh, bớt lời nói làm tổn thương, nhận ra lỗi và sửa. Hãy chọn hình thức vừa sức, ăn chay đủ chất, và hỏi thầy ở chùa nếu chưa biết bắt đầu từ đâu.
Tu phúc là sửa mình
Trong cách hiểu của nhà Phật, phúc không tự nhiên rơi xuống khi làm một nghi lễ, mà đến từ việc sửa ba nghiệp thân, khẩu, ý. Ăn chay bớt sát sinh là sửa thân; tụng kinh giữ tâm tĩnh và lời nói lành là sửa khẩu; sám hối nhận lỗi là sửa ý.
Vì vậy, năm hạn không cần làm nhiều nghi thức mới. Chỉ cần chọn một hai việc tu tập phù hợp, làm đều đặn, và để nó thực sự thay đổi cách mình sống hằng ngày.
Ăn chay theo ngày, theo tháng
Nhiều Phật tử tại gia ăn chay vào ngày rằm và mùng một, có người giữ bốn ngày mỗi tháng (mùng một, mười bốn, rằm, ba mươi), có người giữ mười ngày. Không có quy định bắt buộc nào cho người tại gia; số ngày tùy sức khỏe và hoàn cảnh gia đình.
Người mới bắt đầu nên giữ hai ngày rằm, mùng một trước, quen rồi mới tăng. Giữ được đều đặn cả năm tốt hơn hứa ăn chay cả tháng rồi bỏ dở.
Ăn chay đủ chất
Bữa chay cần đủ đạm, đủ sắt, đủ các vi chất. Đạm có trong đậu phụ, đậu nành, đậu xanh, đậu đen, lạc, vừng, nấm; sắt có trong rau lá xanh đậm, đậu, mè đen. Ăn thêm trái cây giàu vitamin C giúp cơ thể hấp thu sắt từ thực vật tốt hơn.
Tránh biến bữa chay thành bữa nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán và "đồ chay giả mặn" đóng gói nhiều muối, phụ gia. Người có bệnh thận, tiểu đường, gout, phụ nữ mang thai, trẻ đang lớn nên hỏi bác sĩ trước khi ăn chay dài ngày.
Nấu chay đơn giản trong tuần
Một mâm chay đủ chất có thể rất đơn giản: canh rau củ nấu nấm, đậu phụ sốt cà chua, rau luộc chấm tương, một đĩa lạc rang muối, cơm gạo lứt hoặc cơm trắng. Không cần nhiều món cầu kỳ.
Nấu chay cho cả nhà cũng là dịp để mọi người cùng ăn nhẹ, ăn nhiều rau hơn. Nếu người khác trong nhà không ăn chay, có thể nấu chung món rau, món đậu và để riêng phần mặn cho họ, tránh ép buộc.
Tụng kinh tại gia
Tụng kinh tại nhà giúp tâm lắng lại sau một ngày bận rộn. Người mới có thể bắt đầu với những bài kinh ngắn, phổ biến mà nhà chùa hay hướng dẫn cho Phật tử tại gia, tụng chậm rãi, hiểu nghĩa từng đoạn hơn là cố đọc thật nhiều.
Nên hỏi thầy ở chùa gần nhà nên tụng kinh nào, tụng thế nào cho đúng. Mỗi tông phái, mỗi chùa có thể có cách hướng dẫn khác nhau; theo một nơi mình tin là đủ.
Không gian và giờ tụng kinh
Chỉ cần một góc sạch sẽ, yên tĩnh, có thể là trước bàn thờ Phật trong nhà hoặc một góc phòng. Giờ tụng tùy nếp sinh hoạt: sáng sớm trước khi đi làm hay tối trước khi ngủ. Giữ đều giờ giúp hình thành thói quen.
Nếu thắp hương, nhớ an toàn lửa: không để nến cạnh rèm, không để hương cháy khi ra khỏi phòng, nhà có trẻ nhỏ thì đặt cao, xa tầm tay. Có thể chỉ thắp đèn thay nến nếu không gian chật.
Tụng kinh và nghe giảng
Nhiều người không quen đọc chữ Hán Việt có thể bắt đầu bằng việc nghe các bài giảng giải thích ý nghĩa kinh, rồi mới tụng. Hiểu ý kinh giúp việc tụng có tác dụng chuyển tâm thật sự, thay vì chỉ đọc như một nghi thức.
Chọn nguồn giảng từ chùa, tăng ni có uy tín. Tránh những nội dung trên mạng hù dọa người nghe bằng chuyện nghiệp báo đáng sợ để bán khóa học, bán vật phẩm.
Sám hối là gì
Sám hối là thành thật nhìn lại lỗi mình đã gây ra, ăn năn và phát nguyện không tái phạm. Nhiều chùa tổ chức khóa lễ sám hối vào ngày rằm, mùng một hoặc cuối tháng; Phật tử cũng có thể tự sám hối tại nhà theo hướng dẫn.
Sám hối không phải để "xóa nợ" một cách dễ dàng. Phần quan trọng nhất là hành động sửa lỗi: xin lỗi người mình làm tổn thương, trả lại cái không phải của mình, bỏ thói quen xấu.
Sám hối trong quan hệ hằng ngày
Năm hạn là dịp tốt để hàn gắn những mối quan hệ rạn nứt: gọi điện cho người anh em lâu không nói chuyện, xin lỗi người bạn từng hiểu lầm, nói lời cảm ơn với người đã giúp mình mà chưa kịp cảm ơn.
Những việc này đòi hỏi can đảm hơn mọi nghi lễ, nhưng đem lại sự nhẹ nhõm rất lớn. Nhiều người thấy năm "hạn" của mình nhẹ hẳn chỉ vì đã gỡ được những nút thắt trong lòng.
Giữ năm giới ở mức vừa sức
Người tại gia có thể phát nguyện giữ năm giới hoặc một vài giới trong năm hạn: không sát sinh, không lấy của không cho, không tà dâm, không nói dối, không dùng chất gây say. Có thể bắt đầu với giới dễ giữ nhất với mình rồi tăng dần.
Giữ giới không cấm uống rượu thì giữ được vài ngày mỗi tháng không uống, đã giảm rủi ro tai nạn giao thông và giữ được hòa khí trong nhà rất nhiều.
Đi chùa nghe pháp, tham gia khóa tu ngắn
Nhiều chùa có khóa tu một ngày, hai ngày cho người tại gia, nhất là vào mùa hè và dịp cuối tuần. Đây là dịp để học cách ngồi thiền, ăn chánh niệm, nghe giảng và sống chậm lại.
Trước khi đăng ký, tìm hiểu nội quy, chuẩn bị trang phục kín đáo, báo người nhà lịch trình. Người có bệnh nên mang thuốc theo và báo ban tổ chức.
Đừng để việc tu thành áp lực
Có người phát nguyện quá sức: ăn chay trường, tụng kinh mỗi tối hàng giờ, rồi mệt mỏi, cáu gắt với người nhà, bỏ ngang và thấy tội lỗi. Tu tập là để tâm an, nếu tu mà tâm bất an hơn thì nên điều chỉnh.
Cũng đừng ép người thân cùng ăn chay, cùng tụng kinh theo mình. Mỗi người có niềm tin và nhịp sống riêng; tôn trọng điều đó là giữ hòa khí, mà hòa khí cũng là phúc.
Tu phúc đi cùng sống thực tế
Tu tập không thay được những việc thực tế trong năm hạn: khám sức khỏe, giữ an toàn giao thông, quản lý tiền bạc. Người tụng kinh mỗi tối vẫn cần đội mũ bảo hiểm, vẫn cần đi khám khi có dấu hiệu bệnh.
Nhà Phật vốn đề cao trí tuệ, tức là nhìn rõ sự việc để hành động đúng. Biết lo những việc cần lo, không phó mặc cho số phận, cũng là một phần của tu học.
Hồi hướng: chia phần phúc cho người khác
Sau khi tụng kinh hay làm việc thiện, Phật tử thường đọc lời hồi hướng, nguyện đem phần phúc đó chia cho cha mẹ, người thân, cho tất cả chúng sinh. Ý nghĩa của hồi hướng là không giữ việc tốt cho riêng mình, mở lòng rộng ra với người khác.
Trong năm hạn, có thể hồi hướng cho người thân đang ốm, cho người đã khuất, hoặc đơn giản cho những ai đang khổ. Lời hồi hướng nói bằng tiếng Việt giản dị, thành tâm, là đủ.
Sách để học mà không cần thầy kèm
Với người ở xa chùa, ít thời gian, một vài cuốn sách giảng giải giáo lý căn bản, cách ăn chay, cách tụng kinh tại gia là người thầy tại nhà rất tốt. Có thể tham khảo các đầu sách tại tủ sách của Thế Giới Phong Thủy, chọn sách viết dễ hiểu, giọng ôn hòa, không hù dọa người đọc.