Năm hạn kiểm tra sức khỏe: lịch khám định kỳ theo độ tuổi và những dấu hiệu không nên chờ
Trả lời ngắn: Lời dặn "năm hạn giữ sức khỏe" thực tế nhất khi được biến thành một lịch khám định kỳ: đo huyết áp, đường huyết, mỡ máu, khám răng, khám mắt, và các tầm soát phù hợp với tuổi và giới tính theo tư vấn của bác sĩ. Đồng thời, không chờ hết năm hay chờ cúng xong mới đi khám khi có dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, sụt cân không rõ lý do.
Biến lời dặn thành việc làm
Hầu hết các sao xấu đều kèm lời dặn về sức khỏe: La Hầu dặn chuyện máu huyết, mắt; Kế Đô dặn phụ nữ chuyện thai sản; Mộc Đức dặn bệnh về mắt và máu. Dù tin đến đâu, những lời dặn ấy có một điểm chung đáng giữ: để ý tới sức khỏe nhiều hơn bình thường.
Cách giữ lời dặn hiệu quả nhất không phải là lo lắng, mà là lên lịch khám cụ thể và làm theo. Một năm hạn có buổi khám tổng quát đầu năm là một năm đã bắt đầu đúng.
Khám tổng quát gồm những gì
Một buổi khám tổng quát cơ bản thường có đo huyết áp, chiều cao cân nặng, khám lâm sàng, xét nghiệm máu (đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận), nước tiểu, có thể kèm siêu âm bụng, điện tim, chụp phổi tùy tuổi và yếu tố nguy cơ.
Không cần làm thật nhiều xét nghiệm đắt tiền. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, tiền sử bệnh của bản thân và gia đình để chỉ định những gì cần thiết. Gói khám quá nhiều mục chưa chắc đã tốt hơn.
Người trẻ dưới bốn mươi
Người trẻ thường chủ quan, nghĩ mình khỏe. Tuy vậy, huyết áp cao, mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ ngày càng gặp ở người trẻ do ngồi nhiều, ăn uống thất thường. Khám tổng quát định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ, khám răng định kỳ, khám mắt nếu làm việc nhiều với màn hình.
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên khám phụ khoa định kỳ và hỏi bác sĩ về tầm soát ung thư cổ tử cung. Người có kế hoạch sinh con nên khám tiền hôn nhân, tiền sản.
Tuổi trung niên
Từ khoảng bốn mươi tuổi, nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường, một số bệnh ung thư tăng lên. Đây là tuổi nên hỏi bác sĩ về các tầm soát phù hợp: tầm soát ung thư vú cho nữ, tầm soát ung thư đại trực tràng, kiểm tra mắt định kỳ, đo mật độ xương với phụ nữ tiền mãn kinh.
Mốc tuổi và tần suất cụ thể nên do bác sĩ quyết định theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành và yếu tố nguy cơ của từng người. Người có cha mẹ, anh chị em mắc bệnh tim, ung thư, tiểu đường thường được khuyên tầm soát sớm hơn.
Người cao tuổi
Người cao tuổi nên khám định kỳ đều đặn hơn, kiểm tra huyết áp thường xuyên tại nhà, kiểm tra thị lực, thính lực, trí nhớ, nguy cơ té ngã. Nhiều cụ uống nhiều loại thuốc cùng lúc; mang toàn bộ thuốc đang dùng đi khám để bác sĩ rà soát tương tác.
Tiêm phòng cúm, phế cầu và các vắc xin khác cho người lớn tuổi nên hỏi bác sĩ. Phòng bệnh nhiễm trùng hô hấp là cách giảm nguy cơ nhập viện mùa lạnh rất rõ.
Trẻ em trong năm hạn của cha mẹ
Năm cha mẹ gặp hạn cũng là dịp rà lại sức khỏe các con: tiêm chủng đủ mũi theo lịch, khám răng, khám mắt, theo dõi cân nặng chiều cao. Trẻ đi học nhìn bảng mờ, hay nheo mắt nên được đo thị lực.
Trẻ nhỏ sốt cao, co giật, li bì, bỏ bú, khó thở cần đưa đi khám ngay, không chờ cúng hay chờ qua đêm.
Những dấu hiệu không nên chờ
Có những dấu hiệu cần đi khám ngay, bất kể năm hạn hay không: đau ngực, khó thở; yếu liệt nửa người, méo miệng, nói khó đột ngột; đau đầu dữ dội khác thường; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; sốt cao kéo dài; ngất.
Những dấu hiệu cần khám sớm trong vài ngày: sụt cân không rõ lý do, ho kéo dài, nổi hạch, khối u lạ, chảy máu bất thường, thay đổi thói quen đi ngoài, nốt ruồi to lên đổi màu. Đừng chờ hết năm hạn mới đi.
Đừng để niềm tin làm chậm điều trị
Có người nghe nói năm nay gặp sao xấu nên bệnh là do hạn, đi cúng giải trước rồi mới đi khám. Có người uống thuốc theo lời truyền miệng thay thuốc bác sĩ kê. Những cách này làm lỡ mất thời gian vàng của nhiều bệnh.
Lễ cúng có thể giúp tâm an, nhưng không thay được khám chữa bệnh. Nếu muốn cúng, hãy đi khám song song, theo đúng phác đồ của bác sĩ.
Chuẩn bị một buổi khám
Nhịn ăn theo hướng dẫn nếu có xét nghiệm máu, mang theo thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tùy thân, sổ khám cũ, danh sách thuốc đang dùng. Ghi sẵn những điều muốn hỏi bác sĩ để không quên.
Người già nên có người nhà đi cùng để nghe lời dặn, ghi chép, sắp xếp lịch tái khám.
Giữ hồ sơ sức khỏe gia đình
Mỗi người trong nhà nên có một bìa hồ sơ hoặc thư mục trên điện thoại lưu kết quả khám, đơn thuốc, giấy ra viện, sổ tiêm chủng. Khi đi khám nơi mới hay cấp cứu, có sẵn hồ sơ giúp bác sĩ xử lý nhanh và đúng hơn.
Ghi lại tiền sử bệnh của ông bà, cha mẹ: ai bị tăng huyết áp, tiểu đường, ung thư gì, ở tuổi nào. Thông tin này giúp bác sĩ quyết định lịch tầm soát phù hợp cho con cháu.
Bảo hiểm y tế: tấm đệm đầu tiên
Kiểm tra xem cả nhà đã có bảo hiểm y tế còn hạn chưa, gia hạn kịp thời. Bảo hiểm y tế giúp giảm đáng kể chi phí khi phải nằm viện. Quyền lợi và thủ tục cụ thể nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc nơi đăng ký khám ban đầu.
Nếu có điều kiện, có thể tìm hiểu thêm bảo hiểm sức khỏe bổ sung, đọc kỹ điều khoản loại trừ và thời gian chờ trước khi mua.
Lối sống là phần lớn nhất của phòng bệnh
Khám định kỳ phát hiện bệnh sớm, nhưng phần lớn việc phòng bệnh nằm ở thói quen hằng ngày: ngủ đủ, vận động đều, ăn nhiều rau, bớt muối đường, không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
Năm hạn là dịp tốt để bỏ một thói quen xấu. Bỏ thuốc lá, bớt rượu có lợi cho sức khỏe rõ ràng hơn bất cứ lễ vật nào.
Sức khỏe tinh thần cũng cần khám
Lo âu kéo dài, mất ngủ, buồn chán không muốn làm gì, nghĩ tới việc làm hại bản thân là những dấu hiệu cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nỗi lo về năm hạn đôi khi khiến những vấn đề này nặng thêm.
Đi khám tâm lý không có gì đáng ngại. Bài khác trong chuyên mục này nói kỹ hơn về giữ sức khỏe tinh thần trong năm hạn.
Vận động đều đặn: lịch tập vừa sức
Không cần tập nặng. Đi bộ nhanh khoảng ba mươi phút mỗi ngày, vài buổi mỗi tuần, đã giúp ích cho tim mạch, đường huyết, giấc ngủ và tâm trạng. Người ngồi văn phòng nên đứng dậy đi lại sau mỗi giờ ngồi, giãn cổ vai gáy.
Người có bệnh tim, khớp, huyết áp nên hỏi bác sĩ mức tập phù hợp trước khi bắt đầu môn mới. Tập đều đặn vừa sức tốt hơn tập dồn dập rồi bỏ.
Một món nhỏ cho góc làm việc
Nhiều người đặt một khối đá tự nhiên trên bàn làm việc, như lời nhắc đứng dậy vận động, uống nước, nghỉ mắt sau mỗi giờ ngồi máy. Nếu muốn chọn một món như vậy, có thể xem các mẫu đá phong thủy tại Thế Giới Phong Thủy, chọn khối vừa tay, đế chắc, không đặt sát mép bàn.