Năm hạn chống lừa đảo qua điện thoại, mạng xã hội: những kiểu lừa phổ biến và quy tắc tự vệ
Trả lời ngắn: Phần lớn vụ lừa đảo qua điện thoại và mạng dùng chung vài chiêu: giả danh cơ quan chức năng, giả người thân cần tiền gấp, dụ nhận quà, việc nhẹ lương cao, đầu tư lãi khủng. Quy tắc tự vệ cốt lõi: không đọc mã xác thực cho ai, không chuyển tiền theo cuộc gọi lạ, không bấm đường dẫn lạ, luôn gọi lại kiểm tra qua số chính thức hoặc người thân.
Hao tài thời nay đến từ đâu
Lời dặn hao tài, mắc lừa trong nhiều sao hạn ngày xưa có thể là mất trộm, bị lừa trong buôn bán. Ngày nay, cách mất tiền phổ biến nhất lại đến từ chiếc điện thoại trên tay. Kẻ lừa đảo không cần gặp mặt, chỉ cần một cuộc gọi, một tin nhắn, một đường dẫn.
Ai cũng có thể là nạn nhân, không riêng người già. Người trẻ hay mắc chiêu việc làm, đầu tư; người già hay mắc chiêu giả danh cơ quan, giả con cháu. Năm hạn là dịp cả nhà cùng học cách tự vệ.
Giả danh cơ quan chức năng
Kẻ gian gọi điện xưng là công an, viện kiểm sát, cơ quan thuế, nhân viên ngân hàng, thông báo mình liên quan vụ án, nợ thuế, tài khoản bị khóa, rồi yêu cầu chuyển tiền để "chứng minh trong sạch", hoặc cài ứng dụng, đọc mã xác thực.
Cơ quan nhà nước làm việc bằng giấy mời chính thức, không yêu cầu chuyển tiền hay đọc mã qua điện thoại. Gặp cuộc gọi như vậy, cúp máy và gọi lại số chính thức hoặc đến trực tiếp hỏi.
Giả người thân cần tiền gấp
Tài khoản mạng xã hội của người quen bị chiếm, kẻ gian nhắn tin mượn tiền gấp; hoặc gọi báo con cháu bị tai nạn, đang cấp cứu, cần chuyển tiền viện phí ngay. Có khi chúng còn dùng giọng nói, hình ảnh giả rất giống thật.
Luôn gọi lại trực tiếp cho người thân qua số mình đã lưu từ trước, hoặc hỏi một người khác trong gia đình. Cả nhà có thể thống nhất một câu hỏi riêng chỉ người nhà biết để kiểm tra.
Quà tặng, trúng thưởng, giao hàng
Tin nhắn báo trúng thưởng, nhận quà tri ân, đơn hàng giao nhầm cần xác nhận, kèm đường dẫn bắt đăng nhập tài khoản ngân hàng hoặc nộp phí nhận quà. Đường dẫn giả thường giống trang thật, chỉ khác vài ký tự.
Không bấm đường dẫn trong tin nhắn lạ. Muốn kiểm tra, tự vào ứng dụng hay trang chính thức bằng cách gõ địa chỉ hoặc mở ứng dụng đã cài sẵn.
Việc nhẹ lương cao, đầu tư lãi khủng
Lời mời làm cộng tác viên chỉ cần thả tim, đánh giá sản phẩm, ban đầu trả tiền thật vài lần nhỏ, rồi yêu cầu nạp tiền để nhận nhiệm vụ lớn hơn. Lời mời đầu tư hứa lãi rất cao, có nhóm chat đông người khoe lãi.
Không có việc nhẹ nào mà phải nạp tiền mới được làm, không có khoản đầu tư hợp pháp nào bảo đảm lãi cao mà không rủi ro. Năm hạn càng không phải lúc thử vận may với những lời hứa này.
Lừa đảo dựa vào tâm linh
Một kiểu lừa gắn trực tiếp với năm hạn: người tự xưng thầy trên mạng xem số, phán năm nay gặp hạn rất nặng, phải chuyển tiền làm lễ giải hạn, mua bùa trấn yểm với giá cao. Họ thúc giục, dọa dẫm, có khi cắt liên lạc ngay sau khi nhận tiền.
Lễ cúng chính đáng làm ở chùa, đền với công đức tự nguyện, không ai dọa người khác phải chuyển tiền gấp. Chuyên mục Tỉnh táo trước dịch vụ giải hạn có nói kỹ hơn về những chiêu này.
Quy tắc vàng: mã xác thực
Mã xác thực gửi qua tin nhắn là chìa khóa tài khoản của mình. Không đọc mã cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là nhân viên ngân hàng, nhà mạng, công an. Ngân hàng và cơ quan chính thức không bao giờ hỏi mã này.
Nhắc điều này với cha mẹ, ông bà nhiều lần. Có thể dán một mẩu giấy nhỏ cạnh điện thoại của người già: "Không đọc mã cho ai".
Bảo vệ tài khoản
Đặt mật khẩu mạnh, khác nhau cho các tài khoản quan trọng; bật xác thực hai lớp cho mạng xã hội, thư điện tử, ngân hàng. Không đăng nhập tài khoản ngân hàng trên máy lạ, wifi công cộng không rõ.
Chỉ cài ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức, không cài theo đường dẫn người lạ gửi. Ứng dụng giả có thể chiếm quyền điều khiển điện thoại, đọc tin nhắn chứa mã.
Bảo vệ thông tin cá nhân
Hạn chế đăng lên mạng ảnh căn cước, vé máy bay có mã đặt chỗ, số điện thoại người thân, địa chỉ nhà, lịch đi vắng. Kẻ gian dùng chính những thông tin này để dựng kịch bản lừa thuyết phục hơn.
Cài chế độ riêng tư cho tài khoản mạng xã hội, kiểm tra danh sách bạn bè, gỡ người lạ.
Giúp người già trong nhà
Người già thường tin người, ngại hỏi lại, dễ hoảng khi bị dọa. Hãy dành một buổi chỉ cha mẹ cách nhận diện cuộc gọi lừa, lưu sẵn số điện thoại con cháu ở màn hình chính, dặn có chuyện liên quan tiền thì gọi hỏi con trước.
Có thể cài đặt hạn mức chuyển tiền thấp cho tài khoản của người già, bật thông báo biến động số dư về điện thoại con cháu nếu cha mẹ đồng ý.
Giúp trẻ vị thành niên
Trẻ hay bị dụ qua trò chơi, mạng xã hội: bán vật phẩm trò chơi, quen bạn trên mạng rồi bị dụ gửi ảnh, gửi thông tin, mượn tài khoản ngân hàng của cha mẹ. Trò chuyện cởi mở để con dám kể khi gặp chuyện lạ.
Dặn con không gửi ảnh riêng tư, không cho mượn tài khoản, không gặp người quen qua mạng mà không có cha mẹ biết.
Khi lỡ chuyển tiền
Gọi ngay cho ngân hàng qua số tổng đài chính thức để yêu cầu phong tỏa, tra soát giao dịch. Giữ lại toàn bộ tin nhắn, cuộc gọi, ảnh chụp màn hình, số tài khoản nhận. Báo cơ quan công an nơi gần nhất.
Đổi mật khẩu các tài khoản liên quan, đăng xuất trên mọi thiết bị lạ. Cảnh báo người thân, bạn bè nếu tài khoản mạng xã hội của mình bị chiếm.
Đừng tự trách quá nặng
Người bị lừa thường xấu hổ, giấu gia đình, có khi tiếp tục chuyển tiền theo lời hứa "lấy lại được tiền" của chính kẻ lừa. Hãy kể ngay với người thân, bình tĩnh xử lý. Bị lừa không phải lỗi của sự ngây thơ, mà do kẻ gian ngày càng tinh vi.
Cẩn thận với lời mời "dịch vụ lấy lại tiền bị lừa" trên mạng, vì đó thường là lần lừa thứ hai.
Mua sắm trực tuyến an toàn
Mua hàng trên mạng, ưu tiên trang và ứng dụng chính thức, xem kỹ đánh giá, tránh chuyển khoản trước cho người bán lạ qua tin nhắn riêng. Giá rẻ bất thường so với thị trường thường là dấu hiệu đáng ngờ.
Khi nhận hàng, kiểm tra trước khi thanh toán nếu được; không quét mã lạ dán trên gói hàng, không bấm đường dẫn "xác nhận giao hàng" gửi qua tin nhắn không rõ nguồn.
Một vật trấn giữ cửa nhà
Người xưa đặt kỳ lân trước cửa như biểu tượng canh giữ ngôi nhà. Ngày nay, thứ canh giữ thật là thói quen cẩn thận của từng người trong nhà. Nếu muốn có một cặp kỳ lân làm điểm nhấn ở phòng khách, có thể xem các mẫu rồng, phượng, kỳ lân tại Thế Giới Phong Thủy, chọn cỡ cân đối với không gian và đặt chắc chắn.