Giờ cúng sao: vì sao phần lớn cúng buổi tối, riêng Thái Dương lại cúng buổi sáng
Trả lời ngắn: Cúng sao dân gian chia giờ theo mười hai canh giờ địa chi. Tám trong chín sao cúng buổi tối, trong giờ Tuất (19–21 giờ) hoặc giờ Hợi (21–23 giờ), vì người xưa nhìn sao trên trời đêm. Thái Dương là mặt trời nên cúng buổi sáng, giờ Tỵ (9–11 giờ). Khung giờ là thói quen chứ không phải điều kiện; vướng việc thì lệch một chút vẫn được.
Mười hai canh giờ đổi sang giờ đồng hồ
Người xưa chia một ngày đêm thành mười hai canh giờ, mỗi canh giờ bằng hai giờ đồng hồ, đặt tên theo mười hai địa chi. Bảng dưới đây là cách quy đổi phổ biến, dùng cho cả việc chọn giờ cúng lẫn xem ngày giờ nói chung.
| Canh giờ | Giờ đồng hồ | Canh giờ | Giờ đồng hồ |
|---|---|---|---|
| Tý | 23–1 | Ngọ | 11–13 |
| Sửu | 1–3 | Mùi | 13–15 |
| Dần | 3–5 | Thân | 15–17 |
| Mão | 5–7 | Dậu | 17–19 |
| Thìn | 7–9 | Tuất | 19–21 |
| Tỵ | 9–11 | Hợi | 21–23 |
Có trường phái tính giờ Tý bắt đầu từ 0 giờ thay vì 23 giờ. Với việc cúng sao, sự khác biệt này hầu như không ảnh hưởng, vì không sao nào cúng vào giờ Tý.
Khung giờ của từng sao
| Sao | Khung giờ thường dùng | Canh giờ |
|---|---|---|
| La Hầu | 21–23 giờ | Hợi |
| Kế Đô | 21–23 giờ | Hợi |
| Thái Bạch | 19–21 giờ | Tuất |
| Thổ Tú | 21–23 giờ | Hợi |
| Vân Hớn | 21–23 giờ | Hợi |
| Thủy Diệu | 19–21 giờ | Tuất |
| Thái Dương | 9–11 giờ | Tỵ |
| Thái Âm | 19–21 giờ | Tuất |
| Mộc Đức | 19–21 giờ | Tuất |
Bảng này khớp với bảng ngày, hướng, số nến đã đăng trong các bài khác của site. Một số sách ghi Thái Âm cúng giờ Hợi, một số ghi Thổ Tú cúng giờ Tuất; cả nhà chọn một bảng và giữ nhất quán.
Vì sao phần lớn cúng buổi tối
Cửu Diệu là chín "diệu", tức chín vật sáng trên trời trong quan niệm cổ: mặt trời, mặt trăng, năm hành tinh nhìn được bằng mắt thường và hai điểm giao của quỹ đạo mặt trăng gọi là La Hầu, Kế Đô. Trừ mặt trời, các vị này đều thấy rõ nhất vào ban đêm. Cúng lúc trời tối là cách người xưa hướng về nơi họ hình dung các sao đang ngự.
Ngoài lý do biểu tượng còn có lý do đời thường: buổi tối cả nhà đã về, việc đồng áng hay việc buôn bán đã xong, có thời gian bày lễ. Nhịp sinh hoạt đó vẫn hợp với gia đình ngày nay.
Vì sao Thái Dương cúng buổi sáng
Thái Dương là mặt trời, gắn với ánh sáng ban ngày, sự ấm áp và sinh khí. Dân gian cho rằng lễ Thái Dương nên làm khi nắng đã lên, quay mặt về hướng Đông là hướng mặt trời mọc. Năm gặp sao Thái Dương được xem là năm sao tốt với nam giới, nên lễ thường mang ý tạ ơn và cầu giữ được điều tốt hơn là giải hạn.
Giờ Tỵ rơi vào giữa buổi sáng, người đi làm khó có mặt. Có thể cúng sớm trước khi đi làm, khoảng 7–8 giờ, hoặc chọn ngày cuối tuần gần ngày 27 âm lịch. Quan trọng là quay về hướng Đông và thắp nến ở nơi kín gió.
Đến giờ cúng mà còn bận việc
Giờ cúng chỉ là khung thường dùng. Nếu đến giờ Hợi mà trẻ nhỏ đã ngủ, người lớn mệt, có thể cúng sớm hơn trong giờ Tuất. Nếu đi làm ca tối, cúng vào giờ gần nhất trong ngày hoặc chọn ngày khác gần đó. Không có quy định nào nói lệch giờ là "phạm".
Điều nên tránh là cúng vội: thắp nến rồi đi tắm, đi ngủ, để nến cháy một mình. Thà cúng sớm và trông đến khi tàn còn hơn cúng đúng giờ mà bỏ mặc lửa.
Cúng giờ khuya có nên không
Một số sách ghi cúng sao lúc giữa đêm, nhất là cho La Hầu, Kế Đô. Với nếp sống hiện nay, cúng quá khuya thường kéo theo mệt mỏi, buồn ngủ, dễ quên trông nến. Giờ Hợi kết thúc lúc 23 giờ đã đủ muộn; không cần thức tới nửa đêm.
Nhà ở chung cư càng nên tránh khuya: tiếng khấn, mùi khói lúc nửa đêm dễ làm phiền hàng xóm, chuông báo khói kêu lúc mọi người đang ngủ còn gây hoảng.
Thời gian một buổi lễ kéo dài bao lâu
Từ lúc thắp nến đến khi hương cháy khoảng hai phần ba thường mất ba mươi đến bốn mươi phút, tùy loại hương. Nến tealight cháy khoảng ba đến bốn giờ, nến to cháy lâu hơn. Vì vậy cần tính trước: hóa sớ xong thì tắt nến, không để nến cháy hết qua đêm.
- Bày lễ trước giờ khoảng mười lăm phút.
- Đến giờ thắp nến, thắp ba nén hương, khấn.
- Chờ hương cháy khoảng hai phần ba, ngồi gần mâm.
- Vái tạ, hóa sớ ở chỗ an toàn nếu có, rồi tắt nến bằng nắp úp, không thổi.
- Dọn lễ, kiểm tra lại khay nến đã nguội.
Giờ cúng và sức khỏe người trong nhà
Người cao tuổi, người có bệnh huyết áp, tim mạch không nên đứng lâu trong phòng kín đầy khói hương lúc khuya. Mở hé cửa sổ, dùng hương ít khói, cho người lớn tuổi ngồi ghế khi khấn. Phụ nữ đang mang thai, trẻ có hen suyễn nên đứng xa khói.
Nếu người được cúng đang ốm nặng, việc cần làm trước tiên là đưa đi khám, theo lời bác sĩ. Lễ cúng có thể làm thay, làm sau; việc chữa bệnh không chờ được.
Những lời đồn về giờ cúng nên bỏ qua
- "Cúng lệch giờ thì sao không nhận lễ" — không có cơ sở trong sách cúng sao dân gian.
- "Phải cúng đúng nửa đêm mới giải được hạn nặng" — chỉ là cách nói của một số dịch vụ làm lễ thuê.
- "Giờ nào cũng phải xem thêm giờ hoàng đạo" — xem thêm không sai, nhưng không bắt buộc cho lễ cúng sao tại gia.
Nhận ra những câu này giúp gia đình không bị kéo vào chi tiêu không cần thiết, nhất là khi có người gợi ý "thầy làm lễ đúng giờ cho" kèm mức phí cao.
Giờ cúng khi ở nước ngoài, khác múi giờ
Người Việt ở nước ngoài hay hỏi nên cúng theo giờ Việt Nam hay giờ nơi mình sống. Cách hiểu hợp lý nhất là theo giờ địa phương: giờ Tuất là lúc trời vừa tối ở chỗ mình đang ở, giờ Tỵ là giữa buổi sáng ở chỗ mình. Cúng theo giờ Việt Nam có khi rơi vào lúc nửa đêm hay giữa giờ làm, vừa mệt vừa khó trông nến.
Ngày âm lịch cũng nên tra theo lịch âm tính cho múi giờ Việt Nam vì đó là lịch của người Việt; chênh lệch ngày giữa các lịch âm khu vực là rất hiếm. Nhà ở chung cư nước ngoài thường có quy định nghiêm về lửa trần và chuông báo khói, nên dùng nến điện, chỉ thắp một nén hương ngắn hoặc khấn không hương.
Giờ cúng trong những ngày đặc biệt
Khi ngày của sao trùng ngày rằm hoặc mùng một, nhiều nhà gộp luôn vào lễ rằm, mùng một buổi sáng, không cúng riêng buổi tối. Cách gộp này gọn và không trái với nếp nào. Khi ngày của sao trùng ngày giỗ trong nhà, ưu tiên lễ giỗ, cúng sao lùi sang hôm sau.
Những ngày trời mưa bão, mất điện, hay có người say rượu trong nhà, nên hoãn việc thắp nhiều nến. Đến giờ chỉ cần thắp một nén hương khấn ngắn, hôm khác làm lễ đầy đủ.
Chuẩn bị trước để đến giờ không vội
Chiều hôm đó lau bàn, rửa chén nước, cắm hoa. Nến xếp sẵn trên khay kim loại, bật lửa dài để cạnh. Văn khấn in sẵn hoặc ghi vào điện thoại. Đến giờ chỉ cần thắp và khấn, tâm thế thong thả hơn hẳn.
Một chiếc chuông nhỏ hay khánh đồng đặt cạnh mâm, gõ nhẹ lúc bắt đầu và kết thúc, giúp cả nhà biết lễ đang diễn ra để giữ yên lặng. Có thể tham khảo chuông, khánh nhỏ ở Thế Giới Phong Thủy, chọn loại tiếng trong, cỡ vừa với bàn thờ nhà mình.