Lễ dâng sao giải hạn ở chùa diễn ra thế nào, từ lúc ghi tên tới khi tan lễ
Trả lời ngắn: lễ dâng sao ở chùa thường gồm bốn chặng là ghi tên tuổi vào sớ, nộp lễ và công đức tự nguyện, dự khóa lễ do nhà chùa cử hành, rồi nhận lại lộc hoặc sớ khi tan lễ. Phần lớn việc nghi lễ do nhà chùa lo, người đi lễ chỉ cần ghi đúng thông tin, đến đúng giờ và giữ tâm thanh tịnh.
Mỗi dịp đầu năm, nhiều ngôi chùa ở cả ba miền tổ chức khóa lễ mà người dân quen gọi là dâng sao giải hạn. Có chùa gọi thẳng là lễ cầu an đầu năm, có chùa ghi trên bảng thông báo là lễ dâng sao. Tên gọi khác nhau nhưng cách vận hành khá giống nhau, và người đi lần đầu nếu biết trước thứ tự thì sẽ đỡ lúng túng giữa đám đông.
Vì sao lễ này thường rơi vào tháng Giêng
Trong quan niệm dân gian, mỗi năm một người có một sao chiếu mệnh theo tuổi và giới tính. Đầu năm là lúc người ta muốn “sắp xếp lại” mọi thứ cho cả năm, nên việc cầu an thường dồn vào tháng Giêng, đỉnh điểm là quanh rằm tháng Giêng. Nhiều chùa chọn ngày rằm hoặc một ngày cuối tuần gần rằm để người đi làm cũng tham dự được.
Cũng có chùa tổ chức theo từng đợt trong tháng, hoặc tổ chức hằng tháng cho người đăng ký muộn. Vì vậy câu hỏi “phải đi đúng ngày nào” không có một đáp án chung, mà phụ thuộc lịch của từng chùa. Cách chắc nhất là hỏi văn phòng chùa hoặc xem bảng thông báo đặt ở cổng từ cuối tháng Chạp.
Chặng một: ghi tên tuổi vào sớ
Người đi lễ đến bàn đăng ký, đọc họ tên, năm sinh âm lịch và địa chỉ của từng người cần cầu an. Nhà chùa ghi vào sớ hoặc vào sổ, có nơi phát phiếu để người dân tự điền. Chỗ dễ sai nhất là năm sinh: phải ghi năm âm lịch, và người sinh tháng Chạp dương lịch đầu năm có thể vẫn thuộc năm âm lịch trước.
Nên chuẩn bị sẵn danh sách ghi trên điện thoại hoặc giấy, gồm họ tên đầy đủ, năm sinh âm lịch, giới tính của từng người trong nhà. Khi đông người, bàn đăng ký làm rất nhanh, có danh sách sẵn vừa đỡ sai vừa không làm người phía sau phải chờ.
Chặng hai: lễ vật và công đức
Ở phần lớn các chùa, lễ vật cho khóa lễ chung do nhà chùa chuẩn bị. Người đi lễ có thể mang theo hoa tươi, hoa quả hoặc đồ chay nhỏ để đặt lên ban, nhưng không bắt buộc. Đồ mặn, rượu thịt không đặt lên ban Phật. Tiền vàng mã thì nhiều chùa đã khuyến khích bỏ hẳn.
Khoản công đức là tự nguyện. Một số chùa ghi một mức gợi ý để tiện chi phí in sớ, hương đèn, nhưng người đi lễ hoàn toàn có thể hỏi lại và đóng theo khả năng. Nơi nào yêu cầu một con số cố định cao và gắn nó với “giải được hay không” thì đó là dấu hiệu nên dè chừng.
Chặng ba: vào lễ
Đến giờ, chư tăng hoặc ban nghi lễ cử hành khóa lễ: thường gồm tụng kinh cầu an, đọc sớ ghi tên những người đã đăng ký, và hồi hướng. Thời gian có thể từ khoảng một giờ tới vài giờ tùy chùa và số người. Người đi lễ đứng hoặc ngồi theo hướng dẫn, chắp tay, giữ im lặng, tắt chuông điện thoại.
Không cần thuộc kinh để dự lễ. Người không quen nghi thức chỉ cần theo nhịp chung: khi đại chúng đứng thì đứng, khi lạy thì có thể lạy hoặc chắp tay cúi đầu. Ai sức khỏe yếu, đau gối, mang thai thì cứ ngồi, không ai trách điều đó.
Chặng bốn: tan lễ và nhận lộc
Kết thúc khóa lễ, nhiều chùa phát lộc như gói muối gạo, quả, hoặc trả lại sớ để gia đình mang về hóa tại nhà hay giữ lại. Có nơi đốt sớ chung ngay tại chùa. Người đi lễ chỉ cần làm theo hướng dẫn của nhà chùa, không cần tự bày thêm nghi thức.
Trên đường về, nếu muốn giữ tinh thần của buổi lễ, có thể chọn một việc tử tế nhỏ trong ngày như thăm người ốm, gọi điện cho cha mẹ, hoặc góp vào quỹ thiện nguyện. Đó là phần “giải hạn” mà chính mình làm được, không phụ thuộc vào ai.
Góc nhìn của nhà Phật về dâng sao
Nhiều vị tăng ni đã nói rõ rằng dâng sao giải hạn không có trong kinh điển Phật giáo nguyên thủy, mà là tín ngưỡng dân gian hòa vào sinh hoạt chùa chiền. Vì vậy nhiều chùa đổi cách gọi thành lễ cầu an và giảng cho người dân hiểu: điều làm thay đổi cuộc sống là tâm và việc làm của chính mình, không phải lễ vật hay số tiền.
Cách nhìn này không phủ nhận nhu cầu được an lòng đầu năm. Nó chỉ đặt lại trọng tâm: đến chùa để lắng lòng, nghe giảng, nhắc mình sống tử tế hơn, thay vì đến để “mua” một năm suôn sẻ.
Chuẩn bị gì trước một ngày
- Danh sách họ tên, năm sinh âm lịch, giới tính của từng người cần cầu an.
- Một khoản công đức đã định trước theo khả năng, để không bị cuốn theo đám đông.
- Trang phục kín đáo, giày dép dễ tháo, áo khoác mỏng vì chùa thường gió.
- Nước uống, khăn giấy; với người già và trẻ nhỏ thì thêm ghế xếp nhỏ nếu chùa cho phép.
- Lộ trình gửi xe; đi sớm hơn giờ lễ ít nhất ba mươi phút vào dịp rằm.
Người ở xa không về kịp có thể nhờ người nhà ghi tên giúp, hoặc gọi điện hỏi chùa có nhận đăng ký từ xa hay không. Nhiều chùa vẫn ghi tên người vắng mặt vào sớ chung.
Đi cùng người già và trẻ nhỏ
Ngày rằm tháng Giêng, sân chùa có thể chật kín từ sáng sớm. Người cao tuổi đứng lâu dễ mệt, tụt huyết áp, nhất là khi chưa ăn sáng vì kiêng. Nên cho người già ăn nhẹ trước khi đi, mang theo thuốc đang dùng hằng ngày, và chọn chỗ đứng gần lối ra thay vì chen vào giữa.
Với trẻ nhỏ, việc quan trọng nhất là không để lạc. Ghi số điện thoại của bố mẹ vào một mảnh giấy bỏ túi áo con, dặn con nếu lạc thì đứng yên tại chỗ và nhờ một sư thầy hoặc người mặc áo bảo vệ. Đừng để trẻ đứng sát lư hương lớn, nơi người lớn liên tục cắm hương và tàn rơi xuống ngang mặt trẻ.
Những điều nên tránh trong ngày lễ
Tránh chen lấn để đặt lễ lên ban gần tượng Phật, vì ở đâu trong khóa lễ cũng như nhau. Tránh thắp quá nhiều hương, nhất là ở sân chùa đông người: tàn hương rơi vào tóc, áo, và trẻ nhỏ ngang tầm tay người lớn rất dễ bị bỏng. Nhiều chùa đã quy định mỗi người một nén hoặc không thắp hương trong chính điện.
Cũng tránh mua vội các món “giải hạn” bán quanh cổng chùa kèm lời dọa dẫm. Nếu muốn có một vật để giữ niềm tin trong năm, hãy chọn lúc bình tĩnh ở nhà, xem kỹ chất liệu và giá. Những món như vòng tay, đá hộ mệnh có thể tham khảo tại mục đá hộ mệnh của Thế Giới Phong Thủy, so sánh thoải mái trước khi chọn, không ai giục.