Bài vị cúng sao: màu giấy từng sao, mua sẵn hay tự làm, đặt ở đâu
Trả lời ngắn: bài vị cúng sao là tấm giấy ghi danh hiệu vị sao, dựng ở phía trong mâm lễ để tượng trưng cho vị được cúng. Theo nếp phổ biến, sao Thái Bạch dùng giấy trắng, Thủy Diệu giấy đen, Vân Hớn giấy đỏ, Mộc Đức giấy xanh, các sao còn lại giấy vàng. Có thể mua bản in sẵn hoặc tự làm; không có bài vị thì khấn danh hiệu sao vẫn trọn ý nghĩa.
Trong các thứ cần chuẩn bị cho lễ cúng sao tại nhà, bài vị là món người trẻ ít biết nhất. Ra hàng vàng mã thì thấy cả chục loại, giá khác nhau, người bán lại hay khuyên mua cả bộ. Bài này giúp hiểu rõ để mua đúng thứ cần, không mua thừa.
Bài vị là gì trong lễ cúng sao
Trong nghi lễ dân gian Việt, bài vị là vật tượng trưng cho vị thần, vị sao hoặc người đã khuất được thờ cúng. Với lễ cúng sao, bài vị ghi danh hiệu của vị sao chiếu mệnh năm đó, ví dụ La Hầu Tinh Quân, Thái Bạch Tinh Quân. Dựng bài vị giúp người khấn hướng lòng về đúng đối tượng, giống như viết tên người nhận trên một lá thư.
Bài vị không phải bùa, không có quyền năng tự thân. Đó là một vật nghi lễ, ý nghĩa nằm ở lòng thành của người làm lễ.
Màu giấy theo từng sao
Màu bài vị thường được gắn với hành của sao theo ngũ hành: Thái Bạch thuộc Kim nên giấy trắng, Thủy Diệu thuộc Thủy nên giấy đen, Vân Hớn thuộc Hỏa nên giấy đỏ, Mộc Đức thuộc Mộc nên giấy xanh. Các sao La Hầu, Kế Đô, Thổ Tú, Thái Dương, Thái Âm thường dùng giấy vàng.
Một số sách và một số vùng ghi khác, ví dụ Thái Âm giấy trắng thay vì vàng. Đây là chỗ các nguồn không thống nhất, không có bản nào là “chuẩn duy nhất”. Gia đình theo nếp đã quen hoặc theo bản in mua ở nơi tin cậy là được.
| Sao | Màu giấy phổ biến | Liên hệ ngũ hành thường được nêu |
|---|---|---|
| Thái Bạch | Trắng | Kim |
| Thủy Diệu | Đen | Thủy |
| Vân Hớn | Đỏ | Hỏa |
| Mộc Đức | Xanh | Mộc |
| La Hầu, Kế Đô | Vàng | Thường gắn với hung tinh, dùng vàng theo nếp |
| Thổ Tú | Vàng | Thổ |
| Thái Dương, Thái Âm | Vàng | Theo nếp phổ biến |
Ghi gì trên bài vị
Bài vị ghi danh hiệu của sao. Bản in sẵn thường có chữ Hán kèm chữ quốc ngữ. Nếu tự làm, viết chữ quốc ngữ rõ ràng là đủ, ví dụ “Thượng Cung Thái Bạch Tinh Quân”. Không cần nhờ thầy viết chữ Hán, không cần trả thêm tiền để “khai bút”.
Một số bản bài vị có in thêm dòng ghi tên người được cầu an. Nếu có ô đó thì ghi họ tên, tuổi; nếu không có, phần này nằm trong lời khấn.
Mua sẵn hay tự làm
Bài vị in sẵn bán ở hàng vàng mã, giá rẻ, tiện. Nên mua đúng bài vị của sao cần cúng, không cần mua trọn bộ chín sao nếu trong nhà chỉ một người cúng. Kiểm tra màu giấy và tên sao in trên đó có khớp với sao của người nhà không, vì đôi khi người bán đưa nhầm.
Tự làm thì cần giấy màu dày cỡ bìa mỏng, cắt hình chữ nhật đứng, viết danh hiệu bằng bút mực đậm. Có thể làm chân đế bằng cách gấp mép dưới hoặc kẹp vào một miếng gỗ nhỏ. Bài vị tự làm cẩn thận cũng trang nghiêm không kém bản in.
Kích cỡ và cách dựng
Bài vị nên vừa phải, cao khoảng một gang tay, đủ để dựng đứng ở phía trong cùng của mâm. Dựng bài vị thẳng, không nghiêng, phía trước là bát hương hoặc chỗ cắm hương, hai bên là hoa và đĩa quả, nến xếp phía trước theo số của sao. Bài vị phải cách ngọn nến một khoảng an toàn, ít nhất một gang tay.
Nếu cúng ngoài trời có gió, dùng một khung nhỏ hoặc kẹp để bài vị không bị thổi đổ vào nến. Bài vị bằng giấy đổ vào nến là nguyên nhân cháy hay gặp nhất của lễ cúng sao.
Cúng nhiều sao một lúc
Khi gộp lễ cho nhiều người gặp nhiều sao, có thể dựng nhiều bài vị cạnh nhau trên một mâm lớn, mỗi bài vị cách nhau một chút. Cũng có gia đình chỉ dựng một bài vị chung ghi “Cửu Diệu Tinh Quân” rồi khấn từng người. Cả hai cách đều được dùng trong dân gian.
Cách dựng một bài vị chung gọn hơn và an toàn hơn khi mâm nhỏ, phù hợp với gia đình ở căn hộ.
Không có bài vị thì sao
Rất nhiều gia đình cúng sao chỉ với hương, hoa, quả và lời khấn, không dựng bài vị. Điều này không làm buổi lễ “mất linh”. Trong lời khấn, người khấn đọc danh hiệu sao, đọc họ tên tuổi người được cầu an, nói rõ lời cầu. Lòng thành không phụ thuộc vào một tấm giấy.
Với người ở nước ngoài, nơi không mua được bài vị, cách này là hợp lý nhất.
Xử lý bài vị sau lễ
Theo nếp cũ, bài vị được hóa cùng sớ sau khi lễ xong. Nếu đốt, làm trong thùng kim loại có nắp, ở nơi thoáng, có nước bên cạnh. Nếu nhà ở chung cư không được đốt, có thể giữ bài vị gói trong giấy sạch, mang tới chùa hỏi nhờ hóa giúp, hoặc xử lý cùng giấy tờ cũ một cách kín đáo, không vứt bừa ra đường.
Không nên giữ bài vị cúng sao lâu ngày trên ban thờ gia tiên, vì đây là lễ của một năm, không phải vật thờ thường xuyên.
Giấy và mực: chọn loại an toàn
Bài vị in sẵn đôi khi dùng giấy kim tuyến, nhũ bạc, phủ màng bóng. Loại này khi đốt có mùi khét, khói đen, không tốt cho người trong phòng kín. Nếu tự làm, chọn giấy thường không tráng phủ và mực viết bình thường. Nếu không định đốt, chất liệu giấy không quan trọng lắm, chỉ cần đủ cứng để đứng.
Tránh dùng bút dạ dầu có mùi nồng để viết bài vị trong phòng có trẻ nhỏ.
Bài vị trong lễ cúng sao ở chùa
Khi dâng sao ở chùa, nhà chùa lo phần bài vị và nghi lễ, người đi lễ không cần mang theo. Một số người mua bài vị ngoài cổng chùa rồi mang vào, nhưng thường không được dùng vì chùa đã bày sẵn. Đây là một khoản có thể tiết kiệm.
Những điều nên tránh
- Mua cả bộ bài vị đắt tiền khi chỉ cúng một sao.
- Dựng bài vị sát nến hoặc ngay dưới hương.
- Tin lời rằng bài vị phải do thầy viết mới “ứng”.
- Để bài vị ngoài trời có gió mà không chặn đế.
- Giữ bài vị cũ năm này qua năm khác.
Bài vị và nỗi lo sai màu
Có người lo rằng dùng sai màu giấy thì lễ “không nhận” hoặc “phạm”. Thực tế các nguồn dân gian đã khác nhau, và không có cách nào kiểm chứng một màu là đúng tuyệt đối. Điều quan trọng là người làm lễ thành tâm, chu đáo. Nếu phát hiện sau lễ rằng mình dùng màu khác bảng của người khác, không cần làm lại.
Những đồ dùng bền cho ban cúng như đĩa, chân nến có đế vững có thể tham khảo ở vật phẩm phong thủy của Thế Giới Phong Thủy; bài vị giấy thì mua ở hàng vàng mã gần nhà là đủ.